Categories
Introspective melodies Spiritual music

कथा दोन नव्हे तीन विरहिणींची

विरहिणी म्हणजे आपल्या प्रिय व्यक्तीपासून दूर गेल्यामुळे दुःखी झालेली स्त्री (आणि त्या अवस्थेत किंवा भावनेतून लिहिलेली एक विरह दर्शवणारी कविता) विराणी असाही हिचा उल्लेख केला जातो.

आज २८ सप्टेंबर, माझ्या कानसेन म्हणून सहा दशकांतील भारतातच नव्हे तर जगातील सर्वात जास्त परिचित अशा आवाजाच्या गानसरस्वती भारतरत्न लतादीदींचा ९३ वा जन्मदिवस. लतादीदी माझ्या वडिलांपेक्षा बरोबर ३ महिन्यानंतर अवतरल्या.

आज त्यांची आठवण प्रकर्षाने उफाळून आली. चिनी विषाणूने त्यांच्यावर घाला घातला आणि ६ फेब्रुवारीला त्या ऐहिक रूपाने आपल्यातून गेल्या.

अयोध्येत उभारलेले लतादीदींचे स्मारक

त्यांच्या वाढदिवसाच्या निमित्ताने आज सगळीकडे त्यांनी गायलेली गाणी ऐकू येणार यात नवल ते काय? त्यांनी विविध भाषेतील असंख्य गाण्यांपैकी सर्व माध्यमातून कित्येक हजार गाणी वाजताहेत. मीही आज तीस एक ऐकली. पण कुठेतरी मनात एक अपूर्णता, एक हुरहूर जाणवत राहिली. कामावरून परत येताना डोक्यात वीज चमकावी असा हा विचार आला. त्या विचारात पूर्णपणे गढून गेलो. शेवटी रात्रीचे जेवण झाल्यावर विचारांनी काहीसा आकार घेतला, ते मांडतो:

पहिली विरहिणी:

संतश्रेष्ठ ज्ञानेश्वर महाराज यांच्या अलौकिक प्रतिभेसमोर संपूर्ण महाराष्ट्र गेले ७२५ वर्षे नतमस्तक आहे. साठीच्या पुढे वय होऊन आणि ४० वर्षे वैद्यकीय व्यवसाय करून आजही या थोर पुण्यात्म्याला जेमतेम २१ वर्षांच्या भूतलावरील वास्तव्यात जे साध्य करता आले, ते आज ज्ञानप्राप्तीची सर्व साधने बोटांशी असूनही कोणालाही जमले नाही. माझी आई नेहमी म्हणते त्याप्रमाणे संन्याशाची पोरे म्हणून हिणवलेल्या या भावंडांना काय काय हालअपेष्टा सोसाव्या लागल्या असतील त्याची कल्पनाच आपण करू शकत नाही. दैनंदिन जेवणाची भ्रांत असताना त्या सर्वांनी काय शिक्षण घेतले असेल? आणि निवृत्तीनाथ त्यांतील सर्वात मोठे आणि माऊलींचे अध्यात्मिक गुरू. त्यांच्या आज्ञेनुसार आणि प्रेरणेतून या लोकोत्तर महापुरुषाने वयाच्या केवळ पंधराव्या वर्षी श्रीमद्भगवदगीतेसारख्या ग्रंथावर सटीक ग्रंथाची प्राकृतात निर्मिती कशी केली असेल? माझ्या वैचारिक कुवतीबाहेरची ही बाब आहे. १५ व्या वर्षी आपल्या मनात कसले विचार असतात, आपण त्यांना कितपत अभिव्यक्ती देऊ शकतो? आणि मग अशी एकच दिपवणारी भावार्थ दीपिका युगायुगातून एकदाच घडते यात नवल ते काय? माऊलींना पौगंडावस्थेतच वैराग्य काय कमालीचे येते, आणि वयाच्या २१ व्या वर्षी सर्व ऐहिक काम संपवले असे पटल्यावर संजीवन समाधी काय घेतात? सगळेच अतर्क्य आहे….

ज्ञानेश्वरांनी विराणी लिहिताना स्वतःला स्त्रीरुपात समजून परमेश्वराबद्दलच्या आपल्या प्रेमभावना व्यक्त केल्या आहेत, त्याला भेटण्याची मनात असलेली ओढ दाखवली आहे तसेच मनात परमेश्वर भेटीची लागलेली आस कायम समर्थपणे दाखवून दिल्या आहेत. त्यांच्या विराण्या घरोघरी पोचल्या, आपल्या भावविश्वाचा एक अविभाज्य भाग होऊन गेल्या आहेत.

लतादीदी आणि बाळासाहेब मंगेशकर यांनी माऊलींच्या काही निवडक कृतींचे गीतरुपांत ध्वनिमुद्रण जवळजवळ साठ वर्षांपूर्वी केले. ती सर्व गाणी तेव्हापासून आजपर्यंत अतिशय लोकप्रिय आहेत, त्यातील ही एक विरहिणी. https://youtu.be/HtUPRVKVx-w

पैल तो गे काऊ कोकताहे।
शकुन गे माये सांगताहे।।१।।

उड उड रे काऊ, तुझे सोनेने मढिवन पाऊ।
पाहुणे पंढरीरावो घरांत कैं येती।।२।।

दहीभाताची उंडी लावीन तुझे तोंडी।
जीवा पढिये तयाची गोडी सांग वेगी ।।३।।

दुधे भरुनी वाटी लावीन तुझें वोंठी।
सत्य सांगे गोठी विठो येईल कायी।।४।।

आंबया डहाळी फळे चुंबी रसाळी।
आजिचे रे काळी शकुन सांगे।।५।।

ज्ञानदेव म्हणे जाणिजे ये खुणे।
भेटता पंढरीराया शकुन सांगे।।६।।

माउलींनी आपल्याला विठोबाच्या भेटीची लागलेली ओढ या विरहिणी मध्ये दर्शविली आहे. देवालाच प्रियकर मानून स्वतः स्त्रीरूपात त्याच्या भेटीची वाट बघत असणाऱ्या भक्ताचा प्रत्यय येथे माऊली देतात. जीवनरुपी नदीच्या पैलतीरावर कावळा ओरडतो आहे, म्हणजे पाहुणा येणार हा शकुन समजूनच ज्ञानेश्वर विरहिणीत शब्द गुंफतात. हा हवाहवासा वाटणारा पाहुणा म्हणजे त्यांच्या जीवाचा जिवलग विठुरायाच! त्याची बातमी अचूक व लवकर कळावी म्हणून कावळ्याला तऱ्हेतऱ्हेची प्रलोभने दाखवली जातात- पायात सोन्याचे वाळे, तोंडाला दहीभाताचा प्रसाद, वाटीभर दूध देण्याचे आश्वासन दिले जाते, ते केवळ पंढरीच्या रायाच्या येण्याची खात्रीलायक माहिती मिळण्यासाठी. विठ्ठलाच्या भेटीची जी आर्त आस ज्ञानेश्वरांच्या मनात व्यापून राहिली आहे, ती यातून पुरेपूर दिसून येते. बाळासाहेबांनी बैरागी भैरव रागाचा वापर करून एक अमर गाणे पुढील शतकानुशतके येणाऱ्या पिढ्यांसाठी निर्मिले आहे. पहिल्या आलापापासूनच मनाची घट्ट पकड घेते ही विरहिणी. किती शे वेळा ऐकली असेल मी, पण कंटाळा येतच नाही.

दुसरी विरहिणी:

काय गम्मत आहे पहा: तेराव्या शतकाच्या अखेरीस ज्ञानेश्वर महाराज महाराष्ट्रात जन्मले आणि अल्पावधीतच त्यांनी इहलोकीचे कार्य संपवून आपला प्रवास सम्पवला. त्यांच्या समाधी घेतल्यानंतर जवळजवळ २०० वर्षांनी राजस्थानातील मारवाड भागातील कुडकी येथे एका राठोड राजघराण्यात एक मुलगी जन्माला येते, तिचे नाव मीरा, तिचे लग्न ती सुमारे १८ वर्षांची असताना (तिच्या इच्छेविरुद्धच राणा संगा च्या मुलाशी) भोजराज जो मेवाड चा युवराज होता, त्याच्याशी होते, पण मनाने ती स्वतः ला श्रीकृष्णाची पत्नी/दासी समजते आणि भक्तिरसात पूर्णपणे बुडून जाते. तिचे वडील आणि राणा संगा यांचा मृत्यू बाबरशी लढताना खानवा येथील लढाईनन्तर झाला. भोजराज सुद्धा युद्धात लग्नानंतर दोनच वर्षांनी जखमी झाला आणि लग्नानंतर पाच वर्षांनी मोगलांच्या बरोबर लढताना झालेल्या जखमांमुळे मरण पावला. मीराबाई ने स्वतःला श्रीकृष्णाला अर्पण केले आणि ती भक्तीपंथातील एक फार मोठी साध्वी होती. द्वारकेतील एका श्रीकृष्ण मूर्तीशी ती नवऱ्याच्या मृत्यूनंतर सुमारे २५-२६ वर्षांनंतर एकरूप झाली अशी आख्यायिका आहे. तिने लिहिलेल्या विरहिणीत माऊलींनी लिहिलेल्या विरहिणीशी किती साधर्म्य आहे पहा: https://youtu.be/8QOtese9dh8

उड़ जा रे कागा बनका
उड़ जा रे कागा बनका
उड़ जा रे कागा
मेरा श्याम गया बहु दिन कारी, कारी, कारी
उड़ जा रे कागा
मेरा श्याम गया बहु दिन कारी, कारी, कारी
उड़ जा रे कागा-कागा बनका
उड़ जा रे कागा

तेरे उड़्या सुँ राम मिलेगा, राम, राम, राम
तेरे उड़्या सुँ राम मिलेगा
दोका भा गए मनका
इत गोकुल, उत मथुरा नगरी
हरि है गाढ़े बनबा

उड़ जा रे कागा बनका
उड़ जा रे कागा

आप तो जाएँ, बिदेसा छाए
हम वासी मधुबन का
आप तो जाएँ, बिदेसा छाए
हम वासी मधुबन का

मीरा के प्रभु; हरि अविनाशी
मीरा के प्रभु; हरि अविनाशी
चरण केवल हरिजन का

उड़ जा रे कागा
मेरा श्याम गया बहु दिन कारी, कारी, कारी
उड़ जा रे कागा…

भिन्न षड्ज या रागात बाळासाहेबांनी ही अप्रतिम रचना बांधली आहे. तिच्यात लतादीदींनी आवाजात जी आर्तता आणि विरहाची वेदना दाखवली आहे ती केवळ अप्रतिम. मीराबाई यांनी सुद्धा कावळ्यालाच संबोधून उडून जा आणि श्रीकृष्णाची वार्ता आण अशी कल्पना केली आहे. मला अजूनही वाटते की बहुतांशी तीच कल्पना मिराबाईंना कशी सुचली? त्याकाळी ज्ञानेश्वरांच्या रचनांची माहिती मिराबाईंना मिळण्याची शक्यता शून्यच!

तिसरी विरहिणी

लतादीदींच्या आयुष्याचा प्रवास तरी काय माऊली आणि मिराबाईंपेक्षा फार वेगळा आहे का? लहानपणी अनन्यसाधारण हालअपेष्टा भोगून सुद्धा पित्याच्या अकाली आणि हृदय पिळवटून टाकणाऱ्या मृत्यूनंतर केवळ बारा वर्षांची ही मुलगी कुटुंबाचा भार वाहते काय आणि एका अर्थी आयुष्यभर समर्पित जगते काय? आणि हे सर्व करताना आपल्या कडून सर्वांना हजारो वर्षे आनंदच मिळेल अशी सांगितिक ठेव संपूर्ण मानवजातीला देऊन जाते काय? सगळेच पराकोटीचे, अशक्य!

आज दिवसभर मनात घोळत असलेले विचार दिवस संपायच्या आत व्यक्त झाले, हेही नसे थोडके. ऋषिकेश मुखर्जी यांनी निर्देशित केलेल्या आनंद चित्रपटात वाक्य अमिताभ ने शेवटी म्हटले आहे ” आनंद मरा नहीं, आनंद मरते नहीं” हे वाक्य ऐकताना माझे डोके नेहमीच सुन्न असते आणि डोळे न चुकता पाणावलेलेच असतात, आजही किमान पंचवीस वेळा आनंद पाहून सुद्धा, दर वेळी!

हेच वाक्य लतादिदींच्या बद्दल ही लागू पडेल की नाही?

त्यांच्या अमूल्य सांगितिक खजिन्यातून त्या अमरत्वालाच पोचल्या नाहीत का?

विचार करा… शुभरात्री

Categories
Romantic songs Salil Chowdhury

The dance of desire…

Today is the 93rd birth anniversary of the best known singer in the land and arguably one of the most recognized voices on the planet. It is just over 7 months since she succumbed to the malevolence of the Chinese Virus which killed millions of unsuspecting innocent humans on the planet. No punishment for that evil country will be harsh enough for this one cynical and cruel act of bioterrorism used as a means to establish hegemony. The current economic meltdown in that corrupt country bears testimony of just how fragile they really were.

She was born exactly 3 months after my father and less than a week after her relation, the great vocalist and composer Pandit Jitendra Abhisheki. With her father’s extremely unfortunate and tragic death when just 41 when she was not yet 13, she was made the unlikely bread earner of the family in the summer of ’42. To be fair to her, it was a tough struggle which she bore with an unusual amount of strength and the steel of character helped her tide over the torrid times. Of the tens of thousands of songs she rendered in virtually all Indian languages (and some non Indian ones as well) choosing a few hundred would be a daunting task, at best.

I’ve chosen this one song off the top of my head, for no particular reason, really. https://youtu.be/F3-96KfE5V8

The movie was based on a story by Chandradhar Sharma Guleri ( which was published in 1915 in the magazine Saraswati) and was directed by Moni Bhattacharjee and had Sunil Dutt and Nanda in the lead. I remember the movie for Nanda (who had a sad and similarly difficult life story as Lata Mangeshkar with her father , the marathi actor Master Vinayak dying early) and the amazing musical score by my most favourite composer, the unquestionable genius, Salil Chowdhury who conjured one of his best scores. The movie was Moni Bhattacharjee‘s directorial debut, he had been Bimal Roy’s assistant director for iconic films like Madhumati and Do Bigha Zameen. Bimalda was large hearted enough to actually produce the film for his deputy under his banner Bimal Roy productions.

The short story of the same name was critically acclaimed for the “perfection of technique, characterization and effect”.

However, the film had a “none too smooth takeoff” and did not do well at the box office.

This was the debut film of actress, Indrani Mukherjee. Nandu (Sunil Dutt) lives in poverty in a small town with his widowed mother and falls in love with a local girl, Kamli (Nanda). He wants to marry her.

When Nandu’s mother goes to meet Kamli’s uncle, she is humiliated because of their poverty. Nandu decides to join the army in the hope that her uncle will then consider him a suitable groom and it will lift them out of poverty. But when he returns, he finds Kamli is all set to marry someone else. Back in his army unit, he is shocked to find that his superior officer, Ram Singh, is Kamli’s husband. Disappointed with his fate, he is a bit nonplussed.

War now breaks out and he has to join his unit. But before going to war, Kamli makes him promise that he would protect her husband, which he does. When Ram Singh asks a dying Nandu why he risked his life to save him, his last words are, “Usne Kaha Tha”, giving the raison d’être, hence the name of the story and the film.

A story of Latadidi’s life too, in a way when she gave up her life to bring up, nurture and protect her loved ones from the warring world.

Just can’t forget the sweet, unique voice of the Bharatratna Latadidi (no better claimant to the title than the lady) who has achieved immortality through her enormous treasure trove of musical legacy.

Categories
Introspection Pure joy

बस यूँही……


.
.
Curiosity may have killed the cat, as the adage goes, but dogs are equally curious. The Beagle’s lithe physique, blythe disposition and small size means he can Boldly Go Where No Man Has Before..
.
.
#Choco_The_Beagle
#Curiosity
#Exuberance
#Exploration

Categories
Hridaynath Mangeshkar Marathi Bhavgeet

येण्यात जाणे, आणि जाण्यात येणे….

भावगंधर्व पंडित हृदयनाथ मंगेशकर यांच्या इतका जाणकार, अभ्यासू आणि कल्पक संगीतकार मी माझ्या आयुष्यात पाहिलाच नाही. त्यांची कवितेची जाण इतरांपेक्षा खूप वेगळ्याच दर्जाची आहे. त्यांनी आरती प्रभू, ना ध महानोर आणि सुरेश भटांच्या कित्येक कवितांत आपल्या अद्वितीय संगीतरचनांनी जीव ओतला! कवितेच्या आशयाला अचूक ओळखून त्याच्या गाभ्याभोवती आपली सांगितिक रचना मांडून त्यांनी कित्येक शे गाणी मराठी रसिकांना देऊन त्यांचे भावविश्व खऱ्या अर्थाने समृद्ध केले आहे. जे अभिषेकीबुवांनी मराठी संगीत नाटकाच्या क्षेत्रात केले, तसेच कार्य बाळासाहेबांनी भावगीतात करून ठेवले आहे. त्यांच्या उत्तुंग प्रतिभेतून उमटलेल्या सुरेल हुंकारांपुढे नंतरच्या संगीतकारांना स्वतःचा वेगळा ठसा उमटवणे अतिशय अवघड झाले आहे- काहीही केले तरी सूर्यापुढे मिणमिणत्या पणतीचा प्रकाश कितीसा पडणार?

आता ह्याच गाण्याची गोष्ट पहा: आरती प्रभू (चि त्र्यं खानोलकर) यांची कविता घेऊन बाळासाहेबांनी काय गंमत केली आहे पहा: https://youtu.be/nZVO1q0fTOs

ती येते आणिक जाते
येताना कधी कळ्या आणिते
अन जाताना फुले मागते

येणे-जाणे, देणे-घेणे
असते गाणे जे न कधी ती म्हणते

येताना कधी अशी लाजते
तर जाताना ती लाजविते
कळते काही उगीच तीहि
नकळत पाही काहीबाही
अर्थावाचून उगीच नाही नाही म्हणते

येतानाच कसली रीत
गुणगुणते ती संध्यागीत
जाताना कधी फिरून येत
जाण्यासाठीच दुरून येत
विचित्र येते विरून जाते जी सलते

ही कविता वाचायला छान आहे. पण दस्तुरखुद्द महेंद्र कपूरला घेऊन बाळासाहेबांनी कमालच केली आहे. महेंद्रजींचा आज १४ वा स्मृतिदिन. आपल्या गळ्याची कुवत आणि मर्यादा ओळखून त्यांनी स्वतःसाठी हिंदी चित्रपट गीतांच्या गजबजलेल्या बाजारात स्वतः चे एक छोटेखानी का होईना दुकान मांडले आणि माफक का असेना, यश ही मिळवले! त्यांच्या संपर्कात आलेल्या बऱ्याच जणांनी त्यांचा नेहमी हसतमुख असलेला चेहरा आणि सदैव इतरांच्या मदतीला धावून जाण्याची त्यांची तयारी याबद्दल मला खूप सांगितले आहे. पण बाळासाहेब यांच्या बरोबर काम करून त्यांनी इतकी सुंदर रचना निर्माण केली आहे, की दाद द्यावीच लागते.

बाळासाहेबांच्या प्रतिभेची दाद द्यायला मी आणि माझे शब्दभांडार तोकडे पडते.https://youtu.be/UmGCHkG4CFo

सायंकाळी उशिरा का होईना महेंद्रजींना त्यांच्या एका मराठी भावगीता साठी धन्यवाद देता आले, बस्स! इतकेच पुरे सध्या… शुभरात्री लोकहो, काळजी घ्या…

Categories
Memories Remembrance Day

The Rafi clone who was anything but….

Today is the 14th death anniversary of the singer of the Golden Era of Hindi Film Music who was so different from the others.

Mahendra Kapoor hails originally from Amritsar, and moved to Bombay soon. He was inspired by Mohammed Rafi (who wouldn’t be) and considered him his mentor.

He started learning classical music under classical singers like Pt. Hussanlal, Pt. Jagannath Bua Purohit, Ustad Niaz Ahmed Khan, Ustad Abdul Rehman Khan and Pt.Tulsidaas Sharma.

Kapoor based his singing style largely moulded on Rafi and even won the Metro Murphy All-India singing competition, which led to his debut as a playback singer. This was a memorable one, in the late 50s in V. Shantaram’s Navrang, singing Aadha Hai Chandrama Raat Aadhi, with C. Ramchandra as the composer. The lyrics are by Pandit Bharat Vyas and this is an unforgettable duet with Asha Bhosle. https://youtu.be/eKeV_Vzi5HA

You’ll have to bear with the sight of Shantaram’s folly (filly) Sandhya trying her best to scare you with her cavorting and open eyed expressions that are so much an integral part of the abhinaya in dance. She would’ve been a good dancer but Shantaram found her ability to see eye to eye with both his eyes at the same time very enchanting , none of his other known wives had this outstanding ability. The live in relationship culminated in the solemnization of a marriage: the third for him, numero uno for her. As a result she was a constant presence in his movies, and V Shantaram and Rajkamal was reduced to promoting her at their own peril.

Mahendra Kapoor sang for a number of years and his strongest sponsors and allies in movies were the composer Ravi, the producer/director B R Chopra and the progenitor of the Facepalm, Manoj (“Bharat”) Kumar. He also sang a lot in Marathi. I remember hearing him live in a show in Birla Matoshri Sabhagriha next to the Bombay Hospital, as the HOD, Cardiology in the hospital was personal friends with the singer.

Amazingly he collaborated in a unique project: Boney M wanted their songs to be covered in Hindi and sanctioned this album: M3. It had Musarrat Nazir Khawaja, a Paapistani singer sing with him : all the songs had tailor made lyrics by Amit Khanna. The album met with modest success when released.

Listen to this : the beat makes it easy to identify the source: https://youtu.be/Q3_Ef2w-ZSs

Since the project was very officially and publicly sanctioned by Boney M,one can’t accuse anyone of “creative inspiration” the opening notes scream Bahama Mama in your ears. https://youtu.be/y_J3OYH-AAo

Amazing to find the self styled minstrel of patriotic songs sing Disco. https://youtu.be/Q95SmXJ7YnA

The original, of course is Hooray!Hooray!! By the famous band. https://youtu.be/ModISbNyQ8I

Here’s to you Mahendra Kapoor ji, you did carve out a niche in a crowded space for yourself with your unique style and sheer hard work. Stay happy and I am sure you’ll be equally busy in the better place you’re in.

Categories
Environment Introspection Flowers

बस यूँही……..


.
.
I have always been amazed by and admire the unadorned and unembellished beauty that a flower represents when bloomed. Each is unique, each is equally beautiful irrespective of size, shape, colour and fragrance. If we can all admire flowers irrespective of our cultural background, why can’t we do it to another creation of God:  humans…
.
.
#Environment,
#Nature,
#Flowers_In_our_Garden
#Beauty_Around_Us

Categories
Devotional melodies Introspective melodies

शारदीय नवरात्रि के उपलक्ष्य में….

आज अश्विन शुध्द (शुक्ल) प्रतिपदा, यानी शारदीय नवरात्रि का पहला दिन! इस दिन से पहले पितृपक्ष का पखवाडा होता है- उन पंद्रह दिनों तक सभी सनातन धर्मी धर्म की परंपरा का पालन कर अपने पूर्वजों के स्मरण में और उन्हें तर्पण देने में बिताते हैं। श्रद्धालु इन दिनों में किसी शुभ काम का आरंभ नहीं करते। सर्वपितृ अमावस्या के पश्चात अगले दिन शारदीय नवरात्रि का आरंभ होता है, बांग्ला भाषी लोगों की धारणा है कि सर्वपितृ अमावस्या के दिन माँ पार्वती कैलाश पर्वत से नीचे उतरकर धरती पर अवतरित होती हैं। अपितु वे इस दिनको महालय का प्रथम दिवस समझते हैं।

आज सुबह अचानक यूट्यूब ने सुश्री अनुराधा पौडवाल जी की आवाज में एक सुंदर रचना सुना दी (देवी सूक्त) यह बहुत ही मनभावन संस्कृत में लिखा एक प्रेरक स्तोत्र है।

वस्तुतः यह स्तोत्र देवताओं द्वारा देवी आदिशक्ति को प्रसन्न करने की इच्छा से रचा और फिर गाया गया है। इसे हम दुर्गा सप्तशती में पाँचवे अध्याय में पढ़ सकते हैं। इसे तंत्रोक्त देवी सूक्त के नाम से भी जाना जाता है। इसे नवरात्रि में दिन में तीन बार (प्रातः, मध्यान्ह एवं सायंकाल में) पठन किया जाता है। यह स्तोत्र कुछ ऐसा है

अथ तंत्रोक्तं देवी सूक्तम्

नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः।
नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः प्रणता स्मरताम। ॥१॥

रौद्रायै नमो नित्यायै गौर्यै धात्र्यै नमो नमः।
ज्योत्स्नायै चेन्दुरुपिण्यै सुखायै सततं नमः ॥२॥

कल्याण्यै प्रणतां वृद्धयै सिद्धयै कुर्मो नमो नमः।
नैर्ऋत्यै भूभृतां लक्ष्म्यै शर्वाण्यै ते नमो नमः ॥३॥

दुर्गायै दुर्गपारायै सारायै सर्वकारिण्यै।
ख्यात्यै तथैव कृष्णायै धूम्रायै सततं नमः ॥४॥

अतिसौम्यातिरौद्रायै नतास्तस्यै नमो नमः।
नमो जगत्प्रतिष्ठायै देव्यै कृत्यै नमो नमः ॥५॥

या देवी सर्वभूतेषु विष्णुमायेति शब्दिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥६॥

या देवी सर्वभूतेषु चेतन्यभिधीयते।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥७॥

या देवी सर्वभूतेषु बुद्धिरुपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥८॥

या देवी सर्वभूतेषु निद्रारूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥९॥

या देवी सर्वभूतेषु क्षुधारूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१०॥

या देवी सर्वभूतेषुच्छायारूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥११॥

या देवी सर्वभूतेषु शक्तिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१२॥

या देवी सर्वभूतेषु तृष्णारूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१३॥

या देवी सर्वभूतेषु क्षान्तिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१४॥

या देवी सर्वभूतेषु जातिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१५॥

या देवी सर्वभूतेषु लज्जारुपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१६॥

या देवी सर्वभूतेषु शान्तिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१७॥

या देवी सर्वभूतेषु श्रद्धारूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१८॥

या देवी सर्वभूतेषु कान्तिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१९॥

या देवी सर्वभूतेषु लक्ष्मीरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥२०॥

या देवी सर्वभूतेषु वृत्तिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥२१॥

या देवी सर्वभूतेषु स्मृतिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥२२॥

या देवी सर्वभूतेषु दयारूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥२३॥

या देवी सर्वभूतेषु तुष्टिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥२४॥

या देवी सर्वभूतेषु मातृरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥२५॥

या देवी सर्वभूतेषु भ्रान्तिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥२६॥

इन्द्रियाणामधिष्ठात्री भूतानां चाखिलेषु या।
भूतेषु सततं तस्यै व्याप्तिदेव्यै नमो नमः ॥२७॥

चित्तिरूपेण या कृत्स्नमेतद्व्याप्य स्थिता जगत्‌।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥२८॥

स्तुता सुरैः पूर्वमभीष्टसंश्रयात्तथा सुरेन्द्रेणु दिनेषु सेविता॥
करोतु सा न: शुभहेतुरीश्वरी शुभानि भद्राण्यभिहंतु चापद: ।।२९।।

या सांप्रतं चोद्धतदैत्यतापितैरस्मभिरिशा च सुरैर्नमस्यते।
या च स्मृता तत्क्षणमेव हन्ति न: सर्वापदो भक्तिविनम्रमूर्तिभि:।।३०।।

इस स्तोत्र के भिन्न जगह पाठ्यभेद होना अपरिहार्य ही था। थोड़े शब्द अलग होना, श्लोकों को अलग क्रम में प्रस्तुत करना/ पठन होना ये असम्भव कतई नहीं था। https://youtu.be/TmXnvoQHyCQ

इस स्तोत्र का अर्थ मैंने बताने की कोशिश की है, जरूर पढ़कर अपनी प्रतिक्रिया दीजिये। मेरी गलतियों को सुधारने में मुझे खुशी ही होगी!

अथ तंत्रोक्तं देवी सूक्तम्

नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः।
नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः प्रणता स्मरताम। ॥१॥

देवी को नमस्कार है, महादेवी शिवा को सर्वदा नमस्कार है। प्रकृति एवं भद्रा को नमस्कार है। जगदम्बा को नियमानुसार नमस्कार है।

रौद्रायै नमो नित्यायै गौर्यै धात्र्यै नमो नमः।
ज्योत्स्नायै चेन्दुरुपिण्यै सुखायै सततं नमः ॥२॥

रौद्रा को नमस्कार है, नित्या, गौरी एवं धात्री को बारबार नमस्कार है। ज्योत्स्नामयी, चंद्ररूपिणी एवं सुखस्वरूपा देवी को सतत नमस्कार है।।२।।

कल्याण्यै प्रणतां वृद्धयै सिद्धयै कुर्मो नमो नमः।
नैर्ऋत्यै भूभृतां लक्ष्म्यै शर्वाण्यै ते नमो नमः ॥३॥
शरणागतों का कल्याण करनेवाली वृद्धि एवं सिद्धिरूपा देवी को बारबार नमस्कार है। नैऋती राजाओं (राक्षसी राजाओं) की लक्ष्मी तथा शर्वाणि (शिवपत्नी) को बारबार नमस्कार है।।३।।

दुर्गायै दुर्गपारायै सारायै सर्वकारिण्यै।
ख्यात्यै तथैव कृष्णायै धूम्रायै सततं नमः ॥४॥

दुर्गा, दुर्गपारा (जो दुर्धर संकट से बाहर निकालती है), सारा (सबकी आधारभूत देवी), सर्वकारिणी, ख्याति, कृष्णा और धूम्रादेवी को सर्वदा नमस्कार है।।४।।

अतिसौम्यातिरौद्रायै नतास्तस्यै नमो नमः।
नमो जगत्प्रतिष्ठायै देव्यै कृत्यै नमो नमः ॥५॥

अतिसौम्य तथा अत्यंत रौद्ररूप की देवी को मैं नमस्कार करता हूँ, उन्हें मैं बारबार नमस्कार करता हूँ, उस देवी को भी बारबार नमस्कार है जो जगत की आधारभूत कृति है।।५।।

या देवी सर्वभूतेषु विष्णुमायेति शब्दिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ।।६॥
जो देवी सभी प्राणियों में विष्णुमाया के रूप में कही जाती हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।६।।

चित्तिरूपेण या कृत्स्नमेतद्व्याप्य स्थिता जगत्‌।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥२८॥
जो देवी चैतन्य बनकर सम्पूर्ण विश्व को व्याप्त रहने वाली हैं, उस व्याप्ति देवी को बारबार नमस्कार है।।२८।।

या देवी सर्वभूतेषु चेतन्यभिधीयते।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥७॥
जो देवी सभी प्राणियों में चेतना कहलाती हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।७।।

या देवी सर्वभूतेषु बुद्धिरुपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥८॥

जो देवी सभी प्राणियों में बुद्धि रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।८।।

या देवी सर्वभूतेषु निद्रारूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥९॥
जो देवी सभी प्राणियों में निद्रा रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।९।।

या देवी सर्वभूतेषु क्षुधारूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१०॥
जो देवी सभी प्राणियों में भूख (क्षुधा) रूप में कही स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।१०।।

या देवी सर्वभूतेषुच्छायारूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥११॥

जो देवी सभी प्राणियों में छाया रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।११।।

या देवी सर्वभूतेषु शक्तिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१२॥
जो देवी सभी प्राणियों में शक्ति रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।१२।।

या देवी सर्वभूतेषु तृष्णारूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१३॥
जो देवी सभी प्राणियों में प्यास (तृष्णा) रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।१३।।

या देवी सर्वभूतेषु क्षान्तिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१४॥
जो देवी सभी प्राणियों में क्षान्ति (क्षमा) रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।१४।।

या देवी सर्वभूतेषु जातिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१५॥

जो देवी सभी प्राणियों में जाति रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।१५।।

या देवी सर्वभूतेषु लज्जारुपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१६॥
जो देवी सभी प्राणियों में लज्जा रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।१६।।

या देवी सर्वभूतेषु शान्तिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१७॥
जो देवी सभी प्राणियों में शांति रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।१७।।

या देवी सर्वभूतेषु श्रद्धारूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१८॥
जो देवी सभी प्राणियों में श्रद्धा रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।१८।।

या देवी सर्वभूतेषु कान्तिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१९॥
जो देवी सभी प्राणियों में कांति (प्रकाश) रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।१९।।

या देवी सर्वभूतेषु लक्ष्मीरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥२०॥
जो देवी सभी प्राणियों में लक्ष्मी रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।२०।।

या देवी सर्वभूतेषु वृत्तिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥२१॥
जो देवी सभी प्राणियों में वृत्ति (स्वभाव) रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।२१।।

या देवी सर्वभूतेषु स्मृतिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥२२॥
जो देवी सभी प्राणियों में स्मृति रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।२२।।

या देवी सर्वभूतेषु दयारूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥२३॥
जो देवी सभी प्राणियों में दया रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।२३।।

या देवी सर्वभूतेषु तुष्टिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥२४॥
जो देवी सभी प्राणियों में तुष्टि रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।२४।।

या देवी सर्वभूतेषु मातृरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥२५॥
जो देवी सभी प्राणियों में माता रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।२५।।

या देवी सर्वभूतेषु भ्रान्तिरूपेण संस्थिता।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥२६॥
जो देवी सभी प्राणियों में भ्रांति रूप में स्थित हैं, उन्हें नमस्कार, उन्हें नमस्कार, उन्हें बारबार नमस्कार है।।२६।।

इन्द्रियाणामधिष्ठात्री भूतानां चाखिलेषु या।
भूतेषु सततं तस्यै व्याप्तिदेव्यै नमो नमः ॥२७॥
जो जीवों के इंद्रीयों की अधिष्ठात्री देवी एवं सब प्राणियों में सदा व्याप्त रहने वाली हैं, उस व्याप्ति देवी को बारबार नमस्कार है ।।२७।।

चित्तिरूपेण या कृत्स्नमेतद्व्याप्य स्थिता जगत्‌।
नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥२८॥
जो देवी चैतन्य बनकर सम्पूर्ण विश्व को व्याप्त रहने वाली हैं, उस व्याप्ति देवी को बारबार नमस्कार है।।२८।।

स्तुता सुरैः पूर्वमभीष्टसंश्रयात्तथा सुरेन्द्रेणु दिनेषु सेविता॥
करोतु सा न: शुभहेतुरीश्वरी शुभानि भद्राण्यभिहंतु चापद: ।।२९।।
पूर्वकाल में अपने ईप्सित को प्राप्त करने से देवताओं ने जिनकी स्तुति की थी और देवेन्द्र ने बहुत दिनों तक सेवा की, वह कल्याण की साधनभूता ईश्वरी हमारा कल्याण और मंगल करे तथा सभी आपत्तियों का विनाश करें।।२९।।

या सांप्रतं चोद्धतदैत्यतापितैरस्मभिरिशा च सुरैर्नमस्यते।
या च स्मृता तत्क्षणमेव हन्ति न: सर्वापदो भक्तिविनम्रमूर्तिभि:।।३०।।

उद्दंड दैत्यों से परेशान हम सभी त्रस्त लोग परमेश्वरी को नमस्कार करते हैं, तथा जो भक्तिविनम्र पुरुषों द्वारा स्मरण की जाने पर जो तत्काल विपत्तियों का नाश कर भक्तों पर छाया संकट दूर करें।।३०।।

इस स्तोत्र के कुछ अंश का प्रस्तुतिकरण मेरे सबसे प्रिय महान गायक पंडित जसराज जी ने किया है, वह मुझे बेहद पसंद है। https://youtu.be/0NlwLAkuXvo

नवरात्रि के पावन पर्व की शुरुआत इसी स्तोत्र से करते हुए मैं माता की असीम कृपादृष्टि और अनुकम्पा हम सभी लोगों पर बनी रहे, ऐसी ही प्रार्थना उसके चरणों मे करता हूँ।

शुभरात्रि

Categories
Geeta Dutt Hemantada Mukhopadhyay Humorous Songs Sachindev Burman

The eternal romantic

One of the earliest movies by the man who would have entered his 100th year today was Munimji. I think we saw it in Bhagyanagar while my father was posted at Hakimpet. The years in Tejpur are associated with my earliest memories and as we stayed in a small village in what was a remote corner of India those days, I don’t think watching movies was something we did at all during that period. Hakimpet, the location of the fighter pilot training academy was the period of relative calm (between the two wars with the Chinese and their poodles who those days were the lapdogs of the Yanks) and life there was serene and full of pleasant memories for me personally. This was the movie that Nasir Hussain make it to the big league. Although the movie was made in the mid 50s, Munimji had Dev Anand and Nalini Jaywant in the lead  and was directed by Subodh Mukherjee. (Sasadhar Mukherjee’s brother). A rather mixed up plot (full of all predictable elements including a maid switching babies to ensure her son grows up to inherit a fortune) with the rightful heir to the fortune having to suffer for a long time at the hands of the spoilt brat (who will continue with his villainy throughout the movie), but kind of gets even by becoming successful in wooing the lovely lass (Nalini Jaywant) despite apparently being in a lowly position of a servant to the brute (Pran, who else) that her father wants her to get married to. But of course film story and scriptwriters and directors have other ideas, so the (rightful heir working as a servant) “other guy” Dev Anand succeeds while Pran must lose out.

The story idea was by Ranjan Bose, screenplay was by Nasir Hussain and dialogues by Nasir Hussain and Qamar Jalalabadi. Pran played the villain in the film. It also starred Ameeta and Nirupa Roy (as the baby swapping maid)

The team of Mukherjee, Nasir Hussain, Dev Anand and music director S.D. Burman later got together to produce another superhit movie, Paying Guest, a couple of years later.

The film was loosely adapted in Telugu as Inti Guttu (1958).

This is the song where the mischievous loving couple pull a practical joke on the villain. Hemantada and Geeta Dutt do the vocal honours. I think the quavering voice that is made to sound offkey is Pran’s own.  https://youtu.be/Q5rRt2jt5Aw

Nalini Jaywant looks pretty and she was part of the cast of Kala Pani as well, that  role got her a Filmfare despite Madhubala being the female lead.

The Munimji refers to Dev Anand’s unattractive fake id Amar, who is the clerk (Munimji) and dons a ridiculous disguise with a shapeless coat and dhoti, wearing glasses, a large moustache, a huge mole on his cheek, and a cap with a long lock of hair dangling at the back). He also drags one leg and speaks in a high-pitched singsong voice that adds to his overall unattractiveness. That’s just so that he doesn’t look better than the resident villain (Pran). Pran, it turns out, is really the villain Kala Ghoda (what a ridiculous name) who is a bloodthirsty bandit and goes about murdering and looting and generally wreaking random havoc in the countryside.
Bela (Ameeta) is a woman who dances in the streets, happens to be the only one who knows his identity—that too because he is her husband. He manages to cajole, wheedle and threaten her into doing just about everything for him, including being an accomplice in his criminal acts.

A movie with an excellent score by the redoubtable Sachin Dev Burmanda. Amazingly the movie is still worth a watch if only for the musical score.

Here’s to wishing Dharamdev Pishorimal Anand a very happy birthday. May you act as a role model of sorts for all those who want to live young in spirit, although the flesh may, inevitably, age. Rest well Sir, I am sure you’ll be enjoying the higher level of consciousness with the bevy of beauteous belles who never left your side while on earth. A man who truly loved and lived life to the fullest.

Here’s to his passion and zeal for undisguised creativity and joie de vivre.

Have a wonderful Sharadiya Navratri, folks.

Categories
Environment Inspiration Nature Serenity Sunrise

बस यूँही……….


.
.
The dawn of a new day signifies a continuum,
Lighting up new dreams and aspirations,
Moving on from disappointments and failures of the past,
Starting a new leg of the journey anew,
Writing a new page in the story…..
.
#Sunrise,
#Aspirations,
#Nature
#Naturescapes
#Hope_Springs_Eternal
#Hopelessly_In_Love_With_Nature

Categories
Romantic songs Usha Khanna

An intoxicating blast from the past…

We chanced upon this song after a long long time yesterday while being tuned in to a golden oldie’s musical program. A throwback to the Golden age of Hindi Film Music. The mid 60s movie, Shabnam and the cast is unusual. Shaikh Mukhtar the tall hefty Pathan who was seen frequently in movies of the time as the strongman/baddie is the ruler of a fiefdom.  His daughter, the princess looks like a lady who’s a famous dancer. L. Vijayalakshmi is the leading lady. The movie was produced and directed by Aspi Irani. A fantasy straight out of the Arabian nights with a difference. Mehmood is the leading man, an opportunity not coming his way too often in a very long career that mainly exploited his comic skills and timing. Helen figures in the movie as well, showing off her USP: her formidable dancing. The leading lady, L Vijayalakshmi , a wonderful dancer herself has enough opportunity to showcase her cavorting skills, too.

The movie has one of the best scores in a decades long career by the composer, Usha Khanna. Some of the best songs of a wonderful panoply of melodies through the ages by Rafisaab are to be found in this movie. I just love this song and it’s rhythm. Rafisaab brings in a unique tone which only he could. Just listen to this amazing song. I could listen to this song on a continuous loop for multiple iterations and not be tired/satiated. https://youtu.be/dpNBRUkEAm4

I was amused by the premise that a buxom, voluptuous lady would pass as a man just because she is wearing trousers and a shirt, and has hidden her locks under a hat. Amazingly the directors and movie going public of the time believed that this ruse would actually work. The musical score and Rafisaab’s wonderful songs make an otherwise ordinary movie truly outstanding. https://youtu.be/lpDwjc_rLSI

Have fun, folks, and enjoy the Sunday. I will sadly return to the dust and din of what we call civilisation .

Stay happy and healthy.

P.S. It was amiss of me not to mention this vignette in the original write up which I mentioned to my wife and our singer friend, the renowned Infertologist from Kolkata, Dr S Madanki. : The lyricist of the song is none other than Usha Khanna’s father, Manohar Khanna, who would use the nom de plume Jaaved Anwar while writing for films. Manohar Khanna, was a lyricist and singer, and worked as Assistant Superintendent in the Water Works Department in the then Gwalior State. When he came to Bombay for some official work in 1946 he by chance happened to meet Jaddanbai (a music director with an interesting family history, and whose daughter was Nargis, and her son was the famous character actor, Anwar Hussain). On her request he started writing gazals for Hindi films by the name, Jaaved Anwar. At the time he drew a monthly salary of ₹250 and Jaddanbai offered him ₹800 for writing 3 ghazals