Categories
Asha Bhosale Ghazals

Up the ladder of notes…..

I first heard this album, a collaboration between two legends across the British made divide, each very creative in her/his right and respecting each other’s craft and skill, some three decades ago.

Asha Bhosle lends her voice to Ghulam Ali‘s compositions giving a musical form to some really outstanding pieces of verse. The effect of combining all three elements : great poetry, excellent, melodious compositions and fabulous, enchanting vocals are predictably sublime.

Listen to this one fantastic example from a dozen that are found in one album the 2 unquestionable geniuses collaborated in the creation of, Meraj-e-Ghazal: https://youtu.be/EqX0ls3u8TE

The ghazal is just fantastic, a small one, really, by Saleem Gilani. Sheer romanticism and longing expressed in just 10 lines:

रात जो तूने दीप बुझाये

रात जो तूने दीप बुझाये मेरे थे
अश्क़ जो तारीकी ने छुपाये मेरे थे

कैफ़-ए-बहाराँ महर-ए-निगाराँ लुत्फ़-ए-जुनूँ
मौसम-ए-गुल के महके साये मेरे थे

मेरे थे वो ख़ाब जो तूने छीन लिये
गीत जो होंठों पर मुरझाये मेरे थे

आँचल आंचल गेसू गेसू चमन चमन
सारी ख़ुश्बू मेरी साये मेरे थे

साहिल साहिल लहरें जिसको ढूँढती हैं
माज़ी के वो महके साये मेरे थे

An excellent, soulful rendition. A wonderful, magical amalgamation of words, musical notes and vocals. The same ghazal was rendered at length by Ghulam Ali himself and the flavour (& effect) are expectedly quite different. More relaxed, expansive and unhurried. https://youtu.be/klmduXkZiEQ

Nearly 3 times the length of Ashatai’s rendition, it satiates in a very different way.

I discovered, much to my pleasant surprise that the same ghazal has been covered by several others, but I will cite and include only one: Farida Khanum. Her treatment is quite different and to me sounded more like a film song. https://youtu.be/PcrtK9_–OI

As I write, the sun has come out spreading bright optimism on a sombre, dark grey sky. Stay happy, healthy and enjoy the 75th anniversary of the great country we are fortunate and blessed to stay in.

Categories
Asha Bhosale Hridaynath Mangeshkar Lata Marathi Poetry

जाज्ज्वल्य देशभक्ताला कोटी कोटी नमन….

१९६७ साली आम्ही तिघे, आई, माझी बहिण व मी, पुण्यात आलो. बाबा हवाई दळातून निवृत्त होणार होते, ती तारीख निश्चित नव्हती म्हणून त्यांनी आम्हाला पुढे पाठवून दिले. मी ६६ पासून एक वर्ष माझ्या सर्वात मोठ्या मावशीकडे राहिलो होतो, त्या वर्षात मी वयाने लहान असूनही खूप काही शिकायला मिळाले. माझे मावसोबा शिस्तप्रिय पण प्रेमळ होते. उगाच शिक्षा कधीच करत नसत. त्यांची आदरयुक्त भीती होती पण त्यांच्या वागण्यातून मला खूप शिकायला मिळाले. उन्हाळ्याच्या सुट्टीत मी आईने दिलेले “माझी जन्मठेप” वाचून काढले, खूप क्लेश आणि दुःख झाले आणि स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांच्याविषयी असलेल्या माहितीत खूप भर पडली, आदर शेकडो पटीने वाढला. माझी मोठी आत्या पण पुण्यातच राहात होती. माझे आतोबा म्हणजे हिंदुमहासभेची विचारसरणी मानणारे व कट्टर सावरकरवादी. त्यामुळे त्या वर्षात बाळकडू अगदी मस्त मिळाले.

विनायक दामोदर सावरकर या व्यक्तीबद्दल आणि त्यांच्या विचारांबद्दल खुलासेवार लिहायचे म्हटले तर उरलेले आयुष्यभर मी तेच करत राहीन. एक उत्तुंग व्यक्तिमत्त्व आणि खऱ्या अर्थाने देशभक्तीत समर्पित आयुष्य. तात्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाच्या कोणत्याही पैलूचा विचार केला तरी नतमस्तक व्हायला होते आणि स्वतः च्या क्षुद्रपणाची प्रकर्षाने जाणीव होते.

त्यांच्या इंग्लंडमधील वास्तव्यात हे काव्य त्यांनी लिहिले. त्याची पार्श्वभूमी थोडक्यात अशी आहे:

सावरकरांना लोकमान्य टिळकांनी पुरस्कृत करून लंडनला पाठवल होतं. टिळक आणि सावरकर दोघांच्या बुध्दिमत्तेबद्दल तिथे आदर होता. बॅरिस्टरची परीक्षा पास होऊन पदवी दिली न गेलेला तरूण म्हणून सावरकरांबद्दल सहानुभूती होती. India House हे कार्याचे केंद्र. तिथलं वातावरण तर अत्यंत भारलेलं होतं. सर्व क्रांतिकारी तरुण तिथे जमून इंग्रज सरकारच्या नाकावर टिच्चून स्वतः ची सर्व कार्ये करत. मदनलाल धिंग्रा, सावरकर स्वतः सेनापती बापट हे सगळे त्यावेळेला देशप्रमाचं वारं डोक्यात घेऊन वावरणारे स्फूर्तिशील युवक होते. सेनापती बापटांनी बॉम्ब कसा बनवावा याची माहिती असलेले फ्रेंच भाषेतील पुस्तक एक फ्रेंच मैत्रिणीकडून भाषांतरित करून घेतले आणि त्याच्या प्रती सावरकरांनी काढल्या. बाबाराव सावरकरांकडे बॉम्बस्फोटाच्या साहित्याची भाषांतरित प्रत सापडली होती. इतर आरोपांसह त्यांना जन्मठेपेची सजा दिली गेली. कुटुंबाची वाताहत, हाती घेतलेले राष्ट्रकार्य उध्वस्त होऊन आणि स्वतः शंभर टक्के पकडले जाणार आहोत हे त्यांना कळले.  यातून ते अक्षरशः लंडनहून पळून जाऊन ते ब्रायटनच्या किनाऱ्यावर जाऊन बसले. पकडलो गेलो तर परत भारतात पाठवतीलच असं सांगता येत नाही हा अत्यंत अस्वस्थ आणि उद्विग्न करणारा विचार आणि समोर पसरलेला सागर. तो मध्ये आहे म्हणून परत जाऊ शकत नाही. या भावनेतून ते शब्द आले – ‘ने मजसी ने परत मातृभूमीला’ जणू काही ते त्यांचा सगळा राग आणि खिन्नपणा सागरावर काढत आहेत – त्या सागरावर रागावलेला – रूसलेला हा मातृभूमीचा प्रियपुत्र म्हणतो – ‘सागरा, तू खरं तर माझा भूमातेचे पाय धुणारा सेवक आहेस. मी तुला नेहमीच ते करताना पाहिले आहे.

भूमातेच्या चरणतला तुज धूता ।
मी नित्य पाहिला होता


त्यावेळेला मी तिथे , मायदेशी असताना तू मला प्रेमाने म्हणालास  की चल जरा फिरायला जाऊ
दुसऱ्या देशात आणि सृष्टीसौंदर्य पाहू.


मज वदलासी अन्य देशी चल जाऊ ।
सृष्टीची विविधता पाहू

त्याच वेळेला माझ्या आईच्या हृदयात माझा तिला विरह होईल की काय अशी शंका आली.


तैं जननीहृद् विरहशंकितहि झाले परि तुवां वचन तिज दिधले

पण तू तिला वचन दिलंस, की मी मार्गज्ञ म्हणजे वाट माहित असणारा आहे, आणि मी याला अगदी पाठीवरून घेऊन जाईन, आणि लगेच परत घेऊन येईन. तुझ्या बोलण्यावर मी विश्वास ठेवला.  तू जगभर सगळीकडे आहेस त्यामुळे सर्व जगाचा तुला अनुभव असणार हा माझा विश्वास आणि मलाही हा अनुभव मिळावा ही माझी इच्छा या दोन्हीच्या योगे  मी ‘बनलो’ म्हणजे तयार झालो आणि त्या मोहात गुंतून फसलो.

मार्गज्ञ स्वये मीच पृष्ठि वाहीन।
त्वरित या परत आणीन
विश्वसलो या तव वचनी । मी
जगदनुभवयोगे बनुनी । मी

तव अधिक शक्त उद्धरणी । मी

उद्धरणाचा शास्त्रीय अर्थ आणि ‘उद्धार करणे’ याचा प्रचलित अर्थ दोन्हींनी – तुझ्या उद्धरण शक्तीवर जास्त विसंबून मी इथं चांगलाच अडकलो!

‘येईन त्वरे’ कथुन सोडिले तिजला ।
सागरा प्राण तळमळला ।।१।।

लवकर येईन असं सांगून मी मातृभूमीला सोडलं.  पण आता ते आता कधी जमेल हे माहीत नाही म्हणून प्राण तळमळतो आहे.
शुक पंजरि वा हरिण शिरावा पाशी ।
ही फसगत झाली तैशी,

पोपट पिंजऱ्यात किंवा हरिण पारध्याच्या पाशात (जाळ्यात) सापडावा तसा अडकलो.

भू विरह कसा सतत साहू या पुढती ।
दशदिशा तमोमय होती

मातृभूमीचा विरह सतत कसा सहन करू यापुढे ते कळत नाही. सर्व दिशा तमोमय झाल्या म्हणजे अंधःकारमय झाल्या, त्यामुळे मार्ग दिसत नाही असं झालंय.

गुणसुमने मी वेचियली या भावे ।
की तिने सुगंधा घ्यावे
जरि उद् धरणी व्यय न तिच्या हो साचा ।
हा व्यर्थ भार विद्येचा

ती आम्रवृक्षवत्सलता रे नवकुसुमयुता त्या सुलता रे
तो बाल गुलाबहि आता रे फुलबाग मला हाय पारखा झाला ॥

मला आठवतात ती माझ्या देशातील आंब्याच्या बागा आणि झाडे, त्या फुललेल्या सुदंर वेली आणि तिथला छोटा पण सुगंधी गुलाब. त्या फुलबागेला ही मी दुरावलो. त्या आंब्याच्या झाडांच्या वत्सल प्रेमाला ही मी दुरावलो. ही उपमा इंग्लंड मधल्या मोठ्या फुलांना तितका मोहक सुगंध नाही आणि आंब्याचे झाड हे   कुटुंबाचे प्रतीक म्हणून वापरले आहे. त्यातले वात्सल्य इंग्लंडमध्ये नाही.

नभि नक्षत्रे बहुत एक परि प्यारा मज भरतभूमिचा तारा
प्रासाद इथे भव्य परी मज भारी आईची झोपडी प्यारी

आकाशात खूप नक्षत्रे आहेत, पण मला माझ्या मायदेशीचा ताराच जास्त आवडतो. इथे मोठा महाल जरी तुम्ही दिलात तरी घरची झोपडीच मला जास्त आवडते.

तिजवीण नको राज्य मज प्रिया साचा वनवास तिच्या जरि वनिचा

मला मातृभूमीशिवाय राज्य तर नकोच आहे, पण वनवास ही माझ्या नशिबी आला तर मायदेशीच्या वनातलाच मिळो.


भुलविणे व्यर्थ हे आता रे बहु जिवलग गमते चित्ता रे
तुज सरित्पते जी सरिता रे त्वदविरहाची शपथ घालितो तुजला ॥ सागराला सावरकर म्हणतात माझं जिच्यावर प्रेम आहे त्या भारतमातेचा मला विरह घडवशील तर हे सागरा तुझं ज्यांच्यावर प्रेम आहे त्या सरितांचा तुला विरह होईल अशी मी तुला शपथ घालतो. नद्या तुझ्याकडे आल्याच नाहीत तर मग भेट न घडल्याने प्राण तळमळणं म्हणजे काय असतं हे तुलाही कळेल.

या फेनमिषें हससि निर्दया कैसा का वचन भंगिसी ऐसा
त्वत्स्वामित्वा सांप्रत जी मिरवीते भिनि का आंग्लभूमीते

फेसाळलेल्या लाटा सावरकरांना निर्दयपणे हसणाऱ्या वाटतात, त्यांना उद्देशून ते म्हणतात: “माझ्या भारतमातेला तू जे वचन दिलं होतंस, की मी याला परत आणीन, ते भंग करून असा हसतोयस कसा ?” गुलाम जगाकडे पाहून तुच्छतेने हसतात; आणि ते गुलामीवृत्तीचंच हीन प्रदर्शन असतं. तुझं हसणं हे असंच आहे. तुझ्यावर स्वामित्व गाजवणाऱ्या आंग्लभूमीचा तू खरं तर गुलाम. तिला भिऊन राहणाऱ्या सागरा, माझ्या आईला तू अबला समजून फसवतोस आणि मला विदेशवास किंवा विवास घडवतो आहेस.

मन्मातेला अबला म्हणुनि फसवीसी मज विवासनाते देशी


तरि आंग्लभूमी भयभीता रे अबला न माझि ही माता रे
कथिल हे अगस्तिस आता रे जो आचमनी एक क्षणी तुज प्याला ॥

तू इंग्लंडला स्वतः घाबरतोस, पण माझी भारतभूमी ही अबला नाही आहे हे तुला एक दिवस कळेल. पूर्वी अगस्ति ऋषींनी एका आचमनात तुला क्षणार्धात पिऊन टाकले तो प्रसंग तू विसरला आहेस. सागरा, माझा देशाच्या विरहाने तू माझा प्राण तळमळवीत आहेस.

ने मजसी ने परत मातृभूमीला सागरा प्राण तळमळला ॥धृ॥

भूमातेच्या चरणतला तुज धूता मी नित्य पाहिला होता
मज वदलासी अन्य देशि चल जाऊ सृष्टिची विविधता पाहू
तैं जननीहृद् विरहशंकितहि झाले परि तुवां वचन तिज दिधले
मार्गज्ञ स्वये मीच पृष्ठि वाहीन त्वरित या परत आणीन
विश्वसलो या तव वचनी मी जगद्नुभवयोगे बनुनी मी
तव अधिक शक्ती उद्धरणी मी येईन त्वरे कथुनि सोडिले तिजला ॥
सागरा प्राण तळमळला

शुक पंजरि वा हरिण शिरावा पाशी ही फसगत झाली तैशी
भूविरह कसा सतत साहु या पुढती दशदिशा तमोमय होती
गुणसुमने मी वेचियली या भावे की तिने सुगंधा घ्यावे
जरि उद्धरणी व्यय न तिच्या हो साचा हा व्यर्थ भार विद्येचा
ती आम्रवृक्षवत्सलता रे नवकुसुमयुता त्या सुलता रे
तो बाल गुलाबहि आता रे फुलबाग मला हाय पारखा झाला ॥
सागरा प्राण तळमळला

नभि नक्षत्रे बहुत एक परि प्यारा मज भरतभूमिचा तारा
प्रासाद इथे भव्य परी मज भारी आईची झोपडी प्यारी
तिजवीण नको राज्य मज प्रिया साचा वनवास तिच्या जरि वनिचा
भुलविणे व्यर्थ हे आता रे बहु जिवलग गमते चित्ता रे
तुज सरित्पते जी सरिता रे त्वदविरहाची शपथ घालितो तुजला ॥
सागरा प्राण तळमळला

या फेनमिषें हससि निर्दया कैसा का वचन भंगिसी ऐसा
त्वत्स्वामित्वा सांप्रत जी मिरवीते भिनि का आंग्लभूमीते
मन्मातेला अबला म्हणुनि फसवीसी मज विवासनाते देशी
तरि आंग्लभूमी भयभीता रे अबला न माझि ही माता रे
कथिल हे अगस्तिस आता रे जो आचमनी एक क्षणी तुज प्याला ॥
सागरा प्राण तळमळला

स्वातंत्र्यवीर सावरकरांनी हे अप्रतिम काव्य स्वतः ची विरही अवस्था दाखविण्यासाठी लिहिले. त्यावर बाळासाहेब मंगेशकर यांनी स्वरसाज चढविला आणि सर्व मंगेशकरांनी ते एकत्र गायले आणि मराठी भाषिकांना एक अप्रतिम भेट दिली. सर्व भावंडांनी एकत्र म्हटलेली अशी निवडकच गाणी आहेत, हे निर्विवाद पणे त्यातलं सर्वोच्च आहे.

आज स्वातंत्र्यवीर सावरकरांचा १३९ वा वाढदिवस! त्यांच्या ओजस्वी पण संवेदनशील लेखणीतून उतरलेले एक हृदयस्पर्शी विरहगीत,मला जेव्हढे आवडते तेव्हढेच तुमच्या पसंतीस उतरेल अशी आशा करतो.

स्वातंत्र्यवीरांना भारतरत्न मिळावे हीच ईश्वरचरणी प्रार्थना. त्यांच्याइतके देशावर निरलस आणि निर्मोही प्रेम कोणीही केले नसेल.

Categories
Asha Bhosale Madan Mohan

For reasons other than merit….

My passionate fascination with all genres of music was transformed into a more in-depth observation and even study nearly 10 years ago when my friend Deepak Shah knowing of my interest, got me involved in a whatsapp group devoted to the appreciation of film music by composers of Bangla origin. Although my short write ups about a song I loved would go out to a few hundred friends and acquaintances before this, I must say I got more serious in my appreciation and even understanding of music in general after that one event. I requested the group administrator to include other melodious composers in our appreciation. Sometimes, he was obliging, at other times, not so. I found that one condition a bit unfair and left the group after a year or so.

Bollywood success and fame aren’t dependent on merit alone. This distinction started more than half a century ago, as was tragically discovered by composers like C Ramachandra, Madan Mohan, Salil Chowdhury and Jaidev. After the infusion of narcoterrorism funds, the D company started dictating the narrative in every aspect, distorting everything that Bollywood did beyond recognition. We were saddled with “talent” that was utterly bereft of anything remotely resembling the word. A bunch of pedestrian actors, a few actresses and utterly useless singers whose voice resembled the bleating of goats that were being physically assaulted in the failed state to our west suddenly crowded our film world and the narcoterrorists found it extremely cheap to buy politicians and self appointed guardians of amorality in Bollywood to further their nefarious agenda. Those who dared to oppose were just killed and the killers quickly escaped under the combined protection of their terror bosses to our west and their sidekicks in Mumbai. So a Gulshan Kumar was killed and one of the composer pairs beat it claiming victimhood based on his religious denomination.

Much before such extreme examples could occur, a base and platform had been created by throwing merit out of the window. After Raj Kapoor’s autobiographical (& voyeuristic) Mera Naam Joker bombed and nearly drove him to bankruptcy, he made a quickie with his younger son Rishi and an adolescent daughter of an acquaintance, Dimple Kapadia, Bobby. It made tons of money and set the tone for future RK films. Decades later, Rishi Kapoor, in an unusual pique of candour and contrition admitted to having “bought a Filmfare for Rs 30,000” for his role in Bobby.

That just confirmed my long held suspicions. Just take the example of musical scores of two movies released the same year. Woh kaun thi directed by Raj Khosla had music by the most divine of composers, Madan Mohan (who in a lifetime of creating absolutely unmatched music picked up Zero Filmfare awards). Woh Kaun Thi had a quiver full of brilliant creations, any one of the 3 Lata solos and 1 Asha Bhosle solo could (& should) have bagged the Filmfare. They were the most outstanding of songs of the year. Lag Jaa Gale, Jo hamne daastaan apni sunayee, Naina barse rimjhim rimjhim by Latadidi were all outstanding, as was the single Ashatai song Shokh Najar ki bijliyaan. But despite the score being the favourite of the audience and music critics as well as the then honours list on Binaca Geetmala, which song/film should get the award?

A far more pedestrian score from a movie made by a film factory and composed by a music factory, Dosti!!! Can’t think of a more glaring example of “match fixing” in Bollywood. Dosti actually managed to get 6 out of 7 awards that it was nominated for. While it was a passably good melodramatic tear jerker, by no stretch of imagination can it be considered the best movie (or score) of the year.

My song of the day is the effervescent Ashatai song from Woh Kaun Thi? I love this composition for the clever beat and lilting tune, that infuses you with cheer and joy. Spiritually uplifting for sure even when you are in a deep blue funk. Lovely lyrics by Raja Mehdi Ali Khan, beautiful, cheerful composition by Madan Mohan and great singing by Asha tai, who could give us so much joy. https://youtu.be/yjkHCHHFix4

The temptress is Parveen Chaudhary , not Helen as wrongly credited in a lot of places.

C’est la vie…..

Stay happy, healthy and safe. Hydrate yourself well and wait for the rains that are just around the corner.

Categories
Asha Bhosale Bappi Lahiri Bhupinder Singh Film Ghazal

Memorable Melody in a Murder Mystery

Bollywood has sought what is euphemistically called “creative inspiration” from diverse sources. Usually the original plot is distorted/Indianised with the predictable twists and turns , love triangles, and of course songs and the inevitable fisticuffs between the hero and the baddies that is settled in favour of the good guys with lots of ketchup splashed around before the cops’ jeeps arrive, blazing sirens, and all. And of course the Police officer is the only one in trousers with the peaked cap worn at a rakish angle and armed with nothing more than a sidearm and a baton.

Sometimes the transformation is complete and one can’t easily recognize the original. At other times the veneer peels off easily and one is easily able to see what lies beneath.

This song (played a tad too frequently on Mastiii music channel), is from one such.

Of course Hitchcock’s original was based on a play (first shown on BBC TV, before going to the stage in West End and a few months later to Broadway). The original movie was a wonderfully made Classic Hitchcock thriller with Grace Kelly, whose beauty reined in Prince Rainier of Monaco and she is now well known as Princess Grace of Monaco. The movie in its Bollywood avatar is called Aitbaar and had Suresh Oberoi and Dimple in the lead roles. I daresay the lady’s second innings was far better qualitatively than the first, with much meatier roles than the voyeuristically made debut film, Bobby. Raj Babbar is the villain who smokes a pipe almost as long as the Umbrella he carries in the song. (Why not a cane??) The movie has Dimple wanting to get out of an abusive marriage with the brutish Raj, turns to Suresh for succour but becomes a sucker for Raj Babbar’s ploy of turning repentant and Dimple being gullible doesn’t see through Raj’s raaj and now creates a nice little dilemma for herself: Main idhar jaoon ya udhar jaoon? https://youtu.be/j8qtywZ6L70

Danny turns up as well. I believe this song, sung soulfully by Bhupinder Singh and Asha Bhosle, is the best that our man with tons of Gold around his (non existent) neck, Bappi Lahiri who could compose awesome melodies as well as make cacophony by way of disco music. He made his niche unfortunately for the latter, and even partnered with Mithun Chakraborty, the poor man’s Travolta. Mithun was replaced by the poor man’s Mithun, viz. Govinda, who also had streaks of Dada Kondke, having grown up in Virar. This so nauseated Mithun, the poor man legged it to a hill station, starting his Monarch group with interests in Hospitality and Education, and changed political parties (Commie in school and college days, TMC in the political sense, not the slang acronym, and is now a Rajya Sabha MP with the BJP…. Talk of actors basically being chameleons…)

Aitbaar which was a copy of Dial M for Murder, itself acted as a source of inspiration for Saavi in Tamizh and New Year in Malayalam. Humraaz made in the early part of this millennium, had the Dhai-kilo-ka-haath wala’s brother Bobby Deol, Akshaye don’t forget the last E) Khanna, and Amisha Patel who has been having a much longer reveal-all career on Instagram than in Bollywood. Amazingly Humraaz was very intelligently copied from A Perfect Murder, which itself was made from Dial M For Murder.

Stay safe and healthy, folks, and take care during the blazing summer.

Categories
Asha Bhosale Film Ghazal Mohammad Rafi Sad Film Songs

Tired of life…

Pyaasa was the very first Guru Dutt movie with Anju when I had just entered my teens. I was not aware of Guru Dutt’s serious movies and Anju told me of the Guru Dutt week they were having at Topiwala theater in Goregaon. So we went down (walked down from home) & saw the movie. It was one of three Guru Dutt movies I saw that week. Pyaasa the story of a sensitive poet who finds himself unappreciated by most of those that he meets, and finds emotional succour from the unlikeliest of people (Gulabo, the streetwalker with the heart of Gold), who buys his poetry from the raddiwala, loves it and the two actually meet when she recites a poem he has written. The movie has outstanding acting by Guru Dutt (as Vijay), Waheeda Rehman (as Gulabo), Mala Sinha (as the lady who has been very much in love with Vijay but who marries a rich publisher, Rehman), Mehmood and Johnny Walker. Of all these, the surprise in the pack undoubtedly is Mehmood, who unfortunately got stuck to comic roles later in life and never got an opportunity to actually show the entire spectrum of his acting prowess.

The movie has truly eternal music by the man who chose to be an Emperor and rule the hearts and minds of an entire country, rather than the King of a small territory, Sachin Dev Burmanda, who gave up every material possession for the love of music. His creativity is on resplendent display in the movie. Sahir Ludhiyanavi wrote the lyrics (as he had not yet had the famous fallout with Burmanda). Rafisaab is at his very best: singing all across the spectrum from Jinhe naaz hai Hind par wo kahan hain to Sar jo tera chakraye and a few romantic ones as well.

Look at this exquisite number. Sahir’s skilled wordcraft on show that is matched and even embellished by Rafisaab’s divine voice that recites the poetry , rather than singing. https://youtu.be/SqqpIR39Y_I

The emoting by both Guru Dutt and Mala Sinha who on hearing a familiar voice, looks up, startled, from the piece she is reading from the magazine, is just awesome. They let their faces and eyes do the talking, captured wonderfully by Guru Dutt’s favourite lensman, V K Murthy who was an unquestioned wizard with an Arriflex and monochrome film.

तंग आ चुके हैं कशमकश-ए-ज़िंदगी से हम

ठुकरा न दें जहाँ को कहीं बे-दिली से हम

हम ग़मज़दा हैं, लाएं कहाँ से खुशी के गीत,

देंगे वहीं जो पाएँगे इस ज़िन्दगी से हम..

मायूसी-ए-मआल-ए-मोहब्बत न पूछिए

अपनों से पेश आए हैं बेगानगी से हम

लो आज हम ने तोड़ दिया रिश्ता-ए-उमीद

लो अब कभी गिला न करेंगे किसी से हम

उभरेंगे एक बार अभी दिल के वलवले

गो (माना के )दब गए हैं बार-ए-ग़म-ए-ज़िंदगी से हम

गर ज़िंदगी में मिल गए फिर इत्तिफ़ाक़ से

पूछेंगे अपना हाल तिरी बेबसी से हम

अल्लाह-रे फ़रेब-ए-मशिय्यत कि आज तक

दुनिया के ज़ुल्म सहते रहे ख़ामुशी से हम

Amazing poetry, really unfair to classify Sahir as a mere lyricist. Some words some might have difficulty understanding/ appreciating: कशमकश-ए-ज़िंदगी: struggle of life मायूसी-ए-मआल-ए-मोहब्बत: sorrow of consequence of love, रिश्ता-ए-उमीद: आशा का धागा, thread of hope, वलवले: शोरगुल, आवेश, बार-ए-ग़म-ए-ज़िंदगी: the burden of sorrow of life फ़रेब-ए-मशिय्यत: divine deception

The trio ideally suited to elevate a simple recital to such sublime heights pull off the near impossible. Rafisaab, Sahir, and Burmanda’s minimalistic composition ….

The same ghazal was set to tune by Sahir’s great friend, Datta Naik, ( aka N Datta) for Light House which starred Ashok Kumar and Nutan. This has been sung beautifully by Asha Bhosle. Take a listen: https://youtu.be/bKvkL–3ROg

Those were the days of effective simplicity. Of the KISS philosophy. (Keep It Simple, Stupid) Today you will have such a song being shot in a sequence that takes you through countries from Iceland to Namibia to Tasmania to Fiji to Lesotho with a different troupe of male and female dancers voyeuristically ogling the lead pair while clothed in some curtain cloth all the time dancing in unison to rather suggestive steps and gesticulations. That is if you find a so called lyricist to write actual poetry rather than string along a random set of words, some utterly meaningless, just because they happen to rhyme and can fit a plagiarized tune from Ghana/Korea/Indonesia/Mali (ask Annu Malik or Preetam and their ilk)

Stay happy and healthy, folks. Take care in the blazing summer. Hydrate yourself well, especially if you are consuming ground water from borewells , lest you land up with a few stones because you concentrated body effluents.