Ghazals Mehdi Hassan

Lonely and hating it….

Love and pain are two very common themes for poetry. One could (and frequently does) lead to the other. The danger is of course, in falling in love with the pain and staying happy in the process of being in it.  These two emotions have perhaps spawned more poems than most others. This is a wonderful poem by Qateel Shifai that was set to an excellent composition by the unquestionable Emperor of Ghazals, Mehdi Hasan sahab.

A great verse that talks of a broken promise, an unfulfilled dream, and an acceptance of the inevitability of the situation.

तूने ये फूल जो ज़ुल्फ़ों में सजा रखा है
इक दिया है जो अंधेरों में जला रखा है

जीत ले जाये कोई मुझको नसीबों वाला
ज़िंदगी ने मुझे दाँव पे लगा रखा है

जाने कब दिल में कोई झाँकने वाला आ जाये
इस लिये मैंने गिरेबान खुला रखा है

इम्तिहाँ और मेरे ज़ब्त का तुम क्या लोगे
मैंने धड़कन को भी सीने में छुपा रखा है

दिल था इक शोला मगर बीत गये दिन वो 'क़तील'
अब कुरेदो ना इसे राख़ में क्या रखा है

One of his really lovely ghazals that I love, although it’s not as popular as many of the others.

Stay safe folks, and stay healthy. The I day special will bring me on the airwaves at 1120 am tomorrow on AIR Delhi Gold FM . Do tune in.

Ghazals Introspective melodies Jagjit Singh

And the tears emerge….

I am always amazed by Jagjit Singh’s amazing ability to come up with his time tested formula for success every single time. He has an uncanny ability (can never bring myself to refer to him in the past tense) in identifying pieces of meaningful verse from relatively less known wordsmiths, marry them with treacly sweet, innovative compositions and then render them in his unique, divine voice to create a real gem to be admired, savoured , cherished and treasured for all times to come.

Look at the song I woke up with today.

Like many of his ghazals, this figures in multiple albums and he has rendered it in many a live concert as well. Kunwar Mohinder SinghSahar” is a poet who I discovered only due to Jagjit Singh showcasing his poetry, as he did to many scores of posts in his long and prolific career.

I love his amazing introduction, a blend of contemporary notes with traditional instrumental swaras. The composition has the flute and the sarangi dominate the first interlude, setting the solitude, the pathos and introspective tone that is so beautifully brought out by Jagjit ji. Just gentle, repetitive notes from a guitar that complement the vocals make this a composition that gives me goosebumps every single time I hear it. Jagjitji’s deliberately understated and soft voice that shows it can take the high notes effortlessly too when necessary.

A look at the poem won’t be unreasonable, I think.

आँखों से यूँ आँसू ढलके

आँखों से यूँ आँसू ढलके
सागर से जैसे मय छल के

हम समझे मफ़्हूम-ए-बहाराँ
कोई आया भेस बदल के

(मफ़्हूम-ए-बहाराँ = बहार का अर्थ)

काश बता सकते परवाने
क्या खोया क्या पाया जल के

मंज़िल तक वो क्या पहुँचाए
जिसने देखी राह न चल के

                  –कुँवर मोहिन्दर सिंह बेदी ‘सहर’

A wonderful and pleasing melody that unobtrusively intrudes into my solitude, my moments of inward journey.

काश बता सकते परवाने
क्या खोया क्या पाया जल के

A statement/question that will remain unanswered even by those who immolate themselves in the very same, all consuming flame.

Stay safe folks, stay happy and healthy. Let the Lord of the Rains bless our great country with lots of precipitation….

Chitra Singh Jagjit Singh Sudarshan "Faakir"

An affirmation of existence…..

I knew one form of this ghazal, having heard it for four decades. Although I had heard both of the husband and wife duo for the same period, I am not alone in my adulation for the one of the two. As a result, the other’s singing, which admittedly was distinct from my choice’s, got confined to the background. I discovered one of the two songs I am presenting today recently. It is amazing I found it just a few days ago, despite the rendition being half a century ago. This is an outstanding example of the same verse being tweaked to convey differing flavours. Here is one of the two, sung by my favourite Indian exponent of the craft, Jagjit Singh. He publicly admitted to being in awe of the Shehenshah-e-Ghazal, Mehdi Hassan, (who wouldn’t be, honestly) but showed the sagacity of not ever trying to ape him and evolved a style that is so very distinctive and that truly made him not just a Colossus in his own right, HE became the act to follow for those that followed in his footsteps. Jagjit Singh’s choice of verse was exquisite and he frequently opted to bring otherwise obscure poets who wrote non-Urdu verse into the spotlight by composing some eternal melodies around them. His use of modern/Western instruments and musical grammar to construct melodies with an Indian Ethos was truly unique and his blending of the two into a harmonious one makes him stand out in a crowd of me-toos.

Look at the one I discovered. It was sung exactly 50 years ago in a private mehfil in Kenya. Amazingly, I didn’t know of its existence till a few days ago.

The choice of verse by what would turn out to be one of Jagjit Singh’s frequent collaborators is sublime. Sudarshan “Faakir” writes from the heart, the poignant plea and reminder of an unrecognized existence bringing tears to one’s eyes.

फिर कोई दर्द जगा दो के मैं ज़िंदा हूँ अभी
मुझ को एहसास दिला दो के मैं ज़िंदा हूँ अभी

रुक गया मैं तो मेरी साँस भी रुक जाएँगी
फ़ासले और बढ़ा दो के मैं ज़िंदा हूँ अभी

ज़हर पीने का तो आदी था ज़माने वालों
अब कोई और दवा दो के मैं ज़िंदा हूँ अभी

ये मेरी चुप है इसे मौत न समझो यारों
साज़ मातम के हटा दो के मैं ज़िंदा हूँ अभी

मेरी तारीफ़ ही तारीफ़ के क्या मानी हैं
किसी रंजिश को हवा दो के मैं ज़िंदा हूँ अभी

चलती राहों में यूँही नींद लगी है ‘फ़ाकिर’
भीड़ लोगों की हटा दो के मैं ज़िंदा हूँ अभी

सुदर्शन ‘फ़ाकिर

A very touching bit of anguish, poetically conveyed. Isn’t that a mistake many make, and often repeated, of not being celebrated during one’s lifetime and being toasted and eulogized only after one’s death? Much has been written on that subject and very effectively, too.

The version of the ghazal everyone undoubtedly knows better, having been issued in multiple albums and rendered in numerous concerts has been rendered by Chitra Singh ji, who has such a different tonal quality compared to Jagjit Singh’s singing.

The original ghazal was pruned and had a few misre changed for Chitra Singh ‘s rendition.

किसी रंजिश को हवा दो के मैं ज़िंदा हूँ अभी
मुझको अहसास दिला दो के मैं ज़िंदा हूँ अभी

मेरे रुकने से मेरी साँसें भी रुक जाएँगी
फ़ासले और बढ़ा दो के मैं ज़िंदा हूँ अभी

ज़हर पीने की तो आदत थी ज़मानेवालों
अब कोई और दवा दो के मैं ज़िंदा हूँ अभी

चलती राहों में यूँ ही आँख लगी है ‘फ़ाकिर’
भीड़ लोगों की हटा दो के मैं ज़िंदा हूँ अभी

-सुदर्शन ‘फ़ाकिर’

The net is a medium where people quote erroneously with increasing confidence and repeatedly, to a Goebbelsian effect. I have even found the qalaam credited to Gulzar!!!!

Have a wonderful Friday, folks, as I finally woke up to a wet morning and hopefully the day would see an even greater precipitation that terra firma needs. Stay blessed, happy and healthy. I am mentally already into the weekend

Ghazals Mehdi Hassan

An utterly futile attempt at hiding

The morning started with a good session in the gym. A burning of the calorie surplus built over the sumptuous dinner was very much in order. Hit the treadmill, sweated buckets, then half a litre of water and 30 mins on the bike. I felt great.

The first message waiting from my wise friend from Philadelphia, Nick Maneckshaw was a link to this amazing ghazal. An eternal and poignant lament from the Shehenshah-e-ghazal, Mehdi Hassan sahab. One that teared me up and also made me feel very good. The soul was satiated for the morning.

I always am in awe of accomplished shayars and poets who can give such a beautiful verbal , even lyrical expression to their feelings. The ability to enthral, enchant and captivate is unique. Good poetry and music is truly timeless. Listen to this wonderful ode to the futility of trying to conceal unrequited love. I love the way he unhurriedly goes over each misra, each word, each syllable, coming back to the ones he has already covered before progressing to the next word/misra. The tabla player is Abdul Sattar “Tari” Khan. An amazing display by each of their respective panoply of skills.

The shayar is Maulana Hasrat Mohani. Amazing felicity with words and an even better display of unmatched vocal skills by Khansaheb in the wonderful raag Pilu.

कैसे छुपाऊँ राज़-ए-ग़म दीदा-ए-तर को क्या करूँ

दिल की तपिश को क्या करूँ सोज़-ए-जिगर को क्या करूँ

शोरिश-ए-आशिक़ी कहाँ और मेरी सादगी कहाँ

हुस्न को तेरे क्या कहूँ अपनी नज़र को क्या करूँ

ग़म का न दिल में हो गुज़र वस्ल की शब हो यूँ बसर

सब ये क़ुबूल है मगर ख़ौफ़-ए-सहर को क्या करूँ

हाल मेरा था जब बतर तब न हुई तुम्हें ख़बर

ब’अद मेरे हुआ असर अब मैं असर को क्या करूँ

I will give my interpretation of some words to those who are toddlers in the language like me (or maybe less able to understand it) If any of you have a different take, please feel free to correct me. I will only be happy to learn from you. It will make me wiser on the journey of discovery of literary riches of a melodious language

कैसे छुपाऊँ राज़-ए-ग़म दीदा-ए-तर को क्या करूँ

दिल की तपिश को क्या करूँ सोज़-ए-जिगर को क्या करूँ

दीदा: आँख
तर: गीली, moist
दीदा-ए-तर: Wet Eyes
तपिश: Heat, जलन
सोज़: Burning, दाह
ज़िगर: Liver, Heart, कलेजा
सोज़-ए-ज़िगर दिल की आह/ जलन, अन्तरदाह

शोरिश-ए-आशिक़ी कहाँ और मेरी सादगी कहाँ

हुस्न को तेरे क्या कहूँ अपनी नज़र को क्या करूँ

शोरिश: Chaos, Tumult
हुस्न: सौंदर्य

ग़म का न दिल में हो गुज़र वस्ल की शब हो यूँ बसर

सब ये क़ुबूल है मगर ख़ौफ़-ए-सहर को क्या करूँ

वस्ल: मीलन
शब: Night
बसर : गुजरना

सहर: Dawn, Morning
खौफ़-ए-सहर: Fear of Dawn

हाल मेरा था जब बतर तब न हुई तुम्हें ख़बर

ब’अद मेरे हुआ असर अब मैं असर को क्या करूँ

बतर: निकृष्ट, खराब

Here is another rendition from another mehfil, the Ustad’s favourite medium/platform of expressing his divine art form.

I am totally intoxicated on this divine rendition by the great master. His capacity of weaving an intricate web of emotions and notes is unimaginably imaginative and someone like me will always get entrapped every single time I come across him in this mood. Impossible to hide one’s feelings and futile even to try.

Have a wonderful Sunday ahead, folks, I will indulge in verbal jousting today before returning to more hospitable and familiar climes of home.

Lata Sad Songs

एक आर्त आठवण

जन्मदात्या पित्याची आर्त आठवण

आज २४ एप्रिल २०२२. महाराष्ट्रातील संगीताच्या क्षेत्रात विद्युल्लते प्रमाणे कमी वेळात सर्वांना आपल्या प्रतिभेच्या दैदिप्यमान तेजाने दिपवून टाकणाऱ्या एका कलाकाराचा ८०वा स्मृतिदिन! आपल्या आगळ्या वेगळ्या गायनकलेने संपूर्ण महाराष्ट्रात दिगंत कीर्ती मिळवली. संगीत नाटकात त्यांनी गायलेली पदे आजही लोकप्रिय आहेत. दुर्दैवाने क्षेत्रात आलेल्या आर्थिक अनिश्चिततेने त्यांचा अल्पवयातच अकाली आणि दुर्दैवी मृत्यू झाला, तेव्हा त्यांची मोठी कन्या फक्त १२-१३ वर्षांची होती. त्या घटनेचे वर्णन वाचून-ऐकून आजही अंगावर काटा उभा राहतो, हळहळ वाटते, डोळे पाणावतात.

लतादीदी गेल्याला अडीच महिने झाले, विश्वासच बसत नाही, शेवटच्या दिवशी सुध्दा सकाळी आशाताई त्यांना ब्रीच कँडी हॉस्पिटलमध्ये पाहून आल्याचे आणि लतादीदींच्या तब्येतीत सुधारणा होत असल्याचे वृत्त प्रसृत झाले होते. तेव्हढ्यात काळाने वेळ साधून घाला घातला आणि खऱ्या अर्थाने कर्तृत्ववान गानसरस्वती आपल्यातून कायमच्या लांब गेल्या. त्यानंतर आंतरजालावर त्यांच्या आयुष्यातील अनेक गोष्टींबद्दल खूप वाचन मी केले, सर्व रेडिओ केंद्रांवरून व दूरदर्शनच्या सर्वच भारतीय वाहिन्यांवर अपेक्षित असे लतादीदींच्या गाण्याचे कार्यक्रम आणि त्यांच्या अनेक आठवणी बऱ्याच लोकांच्या तोंडून ऐकायला मिळाल्या.

परवा अरुणाच्या गाडीतून जात असताना हे गाणे कार ऑडिओ वर लागले आणि अंगावर काटा उभा राहिला. एव्हढे हृदयस्पर्शी गाणे आहे की मी उतरताना डोळ्यात पाणी होते, इतक्या वर्षांच्या सहवासानंतर अरुणाला अगं डोळ्यात धुळीचा कण गेला वाटते” असली काही सबब सांगताही येत नाही. प्रत्येक भावना न बोलताही दोघांच्यात स्पष्टपणे कित्येक दशकांपासून व्यक्त होतात. तिच्याही लक्षात आले. त्यावेळी आम्ही दोघेही या विषयावर बोललोच नाही.

कल्पवृक्ष कन्येसाठी लावुनिया बाबा गेला
वैभवाने बहरुन आला, याल का हो बघायाला

तुम्ही गेला आणिक, तुमच्या देवपण नावा आले
सप्तस्वर्ग चालत येता, थोरपण तुमचे कळले
गंगेकाठी घर हे अपुले, तीर्थक्षेत्र काशी झाले !
तुम्हावीण शोभा नाही, वैभवाच्या देऊळाला

सूर्य, चंद्र तुमचे डोळे दुरुनीच ते बघतात
कमी नाही आता काही, कृपादृष्टीची बरसात
पाच बोटे अमृताची, पंचप्राण तुमचे त्यात
पाठीवरी फिरवा हात, या हो बाबा एकच वेळा

मराठीतील ग दि मा, मंगेश पाडगावकर, शांता शेळके यांच्या पंक्तीत भावगीते लिहिणाऱ्या कवीत नाव घ्यायचे झाले तर आवर्जून पी. सावळाराम यांचे घ्यावेच लागेल. त्यांची कविताही वरील तिघांइतकीच प्रभावी आणि भावपूर्ण आहे.

निवृत्तीनाथ रावजी पाटील उर्फ पी. सावळाराम हे एक आघाडीचे मराठी भावकवी होते. ते पुढे ठाण्याचे नगराध्यक्षही झाले होते. त्यांचे खरे नाव फार कमी लोकांना माहीत असेल, कारण सावळाराम त्यात नाहीच आहे.

येडेनिपाणी येथे जन्म झालेल्या सावळारामांचे कोल्हापूरच्या प्रसिद्ध राजाराम कॉलेजमध्ये शिक्षण झाले. ह्या कॉलेजची वास्तू खूपच आकर्षक आणि त्याच्या मूळ स्वरूपाची ओळख सांगणारी आहे. माझे मामाही याच कॉलेजचे स्नातक आहेत. ही रचना त्यांनी कोल्हापूर सोडून ठाणे येथे स्थायिक झाल्यानंतर केली आहे. सावळाराम हे सामान्य प्रसंगातून गीतांसाठी स्फूर्ती घेत असत.

सावळाराम यांचे ‘गंगा जमुना डोळ्यात उभ्या का’ हे गाणे विशेष गाजले. इतक्या वर्षांनंतरही हे गाणे प्रत्येक विवाह सोहळ्यात ऐकायला मिळतेच. हे गाणे सावळाराम यांनी पुणे स्टेशनवर एका नवविवाहित मुलीला सासरी जाताना निरोप देण्याऱ्या आईच्या तोंडचे “दिल्याघरी तू सुखी रहा” हे वाक्य ऐकून लिहिले होते.

मास्टर दीनानाथ मंगेशकर गेल्यानंतर लतादीदींच्या भगीरथ प्रयत्नांनी कुटुंब सावरले, त्यांना चांगले दिवस आले, त्यांनी पित्यापश्चात कुटुंबप्रमुख बनून जबाबदारी स्वीकारली आणि खऱ्या अर्थाने पूर्णपणे स्वतःचे मन मारून कुटुंबातील सर्व भावंडे व माईंचा प्रतिपाळ समर्थपणे केला. सावळारामांनी हे गीत याच नात्यावर लिहिले आहे. गीताचा मुखडा आणि एक अंतरा त्यांनी लिहिल्यानंतर लतादीदींना फोनवर ऐकवून त्यांची प्रतिक्रिया विचारली. पलीकडून काहीच प्रतिसाद मिळेना. लतादीदी निःशब्द होऊन ऐकत होत्या. सावळाराम यांनी विचारल्यावर त्यांना ऐकू आला फक्त एक हुंदका!

सावळाराम खऱ्या अर्थाने हादरले. पण लतादीदींच्या सांगण्यावरून त्यांनी हे गाणे लिहून काढले. वसंत प्रभू या अत्यंत सुरेल संगीतकारांनी ते सुरांच्या सजावटीत बसवले.

साडेतीन मिनिटांच्या रेकॉर्डच्या मर्यादेमुळे या गीताचे दोनच अंतरे गाण्यात घेतले आहेत. एक नाईलाजाने सोडलेला अंतराही फारच हृद्य आहे. तो असा आहे:

तिन्ही सांजा येऊन मिळता, सांजवात लावित असता

हात जोडलेले तुम्हां, माई सांगे तुमची गीता

दु:ख मित्र तुमचा प्यारा, आठवण देऊन जाता

मिठी आईची ती कंठी, थांबेनात अश्रुमाला।

या अंतऱ्यातील शेवटच्या ओळीसाठी ‘तुमच्याच मूर्तीला हो आम्ही घालू अश्रुमाला’ ही पर्यायी ओळ सुद्धा सावळाराम यांनी लिहून ठेवली होती.

अंत:करण हेलावून टाकणारे ह्या गीताचे हृदयद्रावक शब्द आहेत. मुखड्याच्या शेवटी ‘याल का हो बघायाला’ हे आर्जव ऐकताच गहिवरून येते. सप्तसुरांसाठी सप्तवर्ग, डोळ्यांसाठी सूर्य-चंद्र, पाच बोटे अमृताची, पंचप्राण.. या सर्व उपमांसाठी सावळरामांची दाद द्यावीच लागेल. यातील ‘पाच बोटे अमृताची, पंचप्राण तुमचे त्यात’ यात अभिप्रेत अर्थ आहे पाचही मंगेशकर भावंडे आणि मा. दीनानाथ..

गंगेकाठी घर’ याचा संदर्भ कोल्हापूरच्या पंचगंगेजवळील घराबद्दल आहे. ‘पाठीवरी फिरवा हात, या हो बाबा एकच वेळा’ ही प्रसृत रेकॉर्डवरची शेवटची ओळ दरवेळी ऐकताना मला रडू आले नाही असे होतच नाही. वसंत प्रभूंनी सावळाराम यांच्या बऱ्याच कवितांना संगीतबद्ध केले आहे. या अत्यंत गुणी संगीतकारांनी मराठी रसिकांच्या भावविश्वात खूप महत्त्वाची भर घातली आहे. त्यांच्या चाली नेहमीच सुश्राव्य असतात आणि अत्यंत साध्या पण कर्णमधुर असतात. साठ वर्षांनी कल्पवृक्ष ऐकताना आपण नवे ताजे गाणे ऐकतो आहे असेच वाटते. ‘वैभवाच्या देऊळाला’ आणि ‘या हो बाबा एकच वेळा’ हे- दोन्ही अंतरे संपतानाचे शब्द- तीन वेळा लतादीदींनी गायले आहेत व तेही तीन वेगवेगळ्या चालीत आहेत. त्यामुळे भावना निश्चितच जास्त गडद झाली आहे. आजच्या दिवशी या गाण्यापेक्षा आणखी योग्य गाणेच नाही असे मला व्यक्तिशः वाटते. लतादीदींनी प्रत्येक शब्दाचा केलेला स्पष्ट, हळुवारपणे केलेल्या उच्चाराने, गाणे जास्तच हृदयस्पर्शी झाले आहे. मला या गीताच्या ध्वनिमुद्रणाच्या वेळी लतादीदींच्या मनाची अवस्था काय असेल याचा विचार केला तरी रडायला येते. लतादीदींच्या थोरपणाची आणखी एक प्रचितीच येते. अक्षरशः त्यांनी स्वतः च्या काळजावर धोंडा ठेवून म्हटले असणार. त्यांच्या आयुष्यातील या कारणासाठी सर्वात हृदयद्रावक आणि अवघड असे हे गाणे झाले आहे. हे गाणे एकट्या सावळाराम आणि वसंत प्रभू यांचे नाहीच, तर सर्व मंगेशकर भावंडांचेच आहे, आणि लतादीदींनी सर्वांच्या वतीने ते गायले आहे.

कविश्रेष्ठ कुसुमाग्रजांनी सावळारामांचा ‘जनकवी’ म्हणून गौरव केला तो त्यांच्या सरळ, साध्या शब्दांत भावना मांडण्याच्या कसबामुळेच. त्यांची भाषा कधीही क्लिष्ट नसते, बोली भाषेतील सरळ, साधे शब्द घेऊनच त्यांनी सर्व रचना केल्या आहेत, आणि सर्व सामान्य मराठी भाषिक लोकांना सहज कळतात.

वैभवाने बहरून आला, याल का हो बघायाला?’ हा आर्जवी प्रश्न किंवा ‘पाठीवरी फिरवा हात, या हो बाबा एकच वेळा..’ ही आर्त हाक ऐकली की माझे हृदय खरेच पिळवटून जाते. एक मुखडा आणि दोन अंतरे ऐकतानाच एव्हढी घालमेल होते की तिसरा अंतरा असता तर काय झाले असते ही कल्पनाच मला करवत नाही.

आज मास्टर दिनानाथांच्या ८०व्या स्मृतिदिनानिमित्त यापेक्षा योग्य गाणे मला दुसरे कोणतेच वाटले नाही. या महान (दुर्दैवाने अल्पायुषी) कलाकाराला माझ्याकडून भावपूर्ण श्रद्धांजली.

Ghazals Mohammad Rafi Sad Songs

An unusual melody

The song for today is an extremely unusual one. Unusual because this is actually a beautiful ghazal by Jigar Moradabadi that was sung by the great Mohammad Rafi saab. The ghazal didn’t figure in any film at all, but is quite a well known one. I must thank the dedication of the powers that be in All India Radio who took their role very seriously and are primarily responsible for the wonderful and rich musical fare we have taken for granted over the century of its existence. One must remember it was AIR that was responsible for the name of the singer appearing on the records in the first place. This happened due to the enormous popularity of Aayega aanewala in Mahal. When the persistent queries of the listeners of the radio broadcast of the song enquired about the singer’s name, AIR presenters of the day (they didn’t call themselves RJs those days) enquired about the name with the recording company, who didn’t know it either. The persistence of the AIR officials led to the disclosure of the singer’s name and the young lady just out of teens became a superstar. We came to know about Lata Mangeshkar by her name after this incident.

AIR had dedicated programs devoted to non film songs and I’ve several wonderful memories of the many unforgettable melodies I’ve heard. Take the case of this song itself:

Wonderful words by an accomplished poet (Jigar), a wonderful composition by Taj Ahmed Khan, and predictably soul stirring singing by the one and only Mohammad Rafi saab make this creation in Todi truly unforgettable. The song is forever imprinted on my memory.

The lyrics by Jigar sahab are just sublime:

साक़ी की हर निगाह पे बल खा के पी गया 
लहरों से खेलता हुआ लहरा के पी गया 

बे-कैफ़ियों के कैफ़ से घबरा के पी गया 
तौबा को तोड़-ताड़ के थर्रा के पी गया 

ज़ाहिद! ये तेरी शोख़ी-ए-रिन्दा ना देखना 
रहमत को बातों बातों में बहला के पी गया 

सर-मस्ती-ए-अज़ल मुझे जब याद आ गई
दुनिया-ए-एतबार को ठुकरा के पी गया

आज़ुर्दगी-ए-ख़ातिर-ए-साक़ी को देख कर
मुझ को ये शर्म आई कि शर्मा के पी गया

ऐ रहमत-ए-तमाम मेरी हर ख़ता मुआफ़
मैं इंतिहा-ए-शौक़ में घबरा के पी गया

पीता बग़ैर इज़्म ये कब थी मेरी मजाल
दर-पर्दा चश्म-ए-यार की शह पा के पी गया

उस जान-ए-मय-कदा की क़सम बारहा 'जिगर'
कुल आलम-ए-बसीत पे मैं छा के पी गया

The vocal rendition by Rafisaab naturally only includes four of these ash’aar. I have highlighted in the ghazal. The composer and singer have taken the liberty of flipping the ash’aars around in the version that’s sung, the ash’aar that appears earlier in the ghazal comes at the very end.

सर-मस्ती-ए-अज़ल मुझे जब याद आ गई 
दुनिया-ए-एतबार को ठुकरा के पी गया

Rafisaab’s vocals and the dard in his voice is just amazing. No one of this generation can bring in the prominent and easily identifiable underpinning of pain as he could. That too with minimal instrumentation. This art of conveying much feeling with less noise and more melody is sadly, all but lost of late.

The ghazal was once rendered by Jagjit Singh early in his career and treated as a song of joyous import. The composition is clearly based on ( “creatively inspired by”) Jaidev‘s Main Zindagi ka saath nibhata chala gaya from the iconic Hum Dono By Navketan with debonair Dev Anand , Sadhana & Nanda. I am afraid the song didn’t work at all.

Stay safe, folks, stay healthy and happy. Enjoy your Sunday. My Sunday began in the stiff cooling breeze sleeping on the rooftop under the stars (something I did after more than half a century, I last remember having done in Adampur in 65-66) that was extremely refreshing and beats sleeping in an air conditioned bedroom hollow. Take care guys and do take your jabs